SQL Fonksiyonları

MenzeletDB, 200’den fazla yerleşik SQL fonksiyonu destekler. Ayrıca dil duyarlı sıralama için collate() özel fonksiyonu sunucuya kayıtlıdır.

Aggregate (Toplama) Fonksiyonları

Aggregate fonksiyonlar NULL değerleri atlar (COUNT(*) hariç).

Fonksiyon	Açıklama	Örnek
`COUNT(*)`	Tüm satırları sayar (NULL dahil)	`SELECT COUNT(*) FROM urunler`
`COUNT(sütun)`	NULL olmayan satırları sayar	`SELECT COUNT(fiyat) FROM urunler`
`SUM(sütun)`	Sayısal toplam	`SELECT SUM(fiyat) FROM urunler`
`AVG(sütun)`	Ortalama	`SELECT AVG(fiyat) FROM urunler`
`MIN(sütun)`	Minimum değer	`SELECT MIN(fiyat) FROM urunler`
`MAX(sütun)`	Maksimum değer	`SELECT MAX(fiyat) FROM urunler`
`MEDIAN(sütun)`	Medyan değer	`SELECT MEDIAN(fiyat) FROM urunler`
`ARRAY_AGG(sütun)`	Değerleri diziye toplar	`SELECT ARRAY_AGG(urun_adi) FROM urunler`
`BIT_AND(sütun)`	Bitwise AND	`SELECT BIT_AND(bayraklar) FROM ayarlar`
`BIT_OR(sütun)`	Bitwise OR	`SELECT BIT_OR(bayraklar) FROM ayarlar`
`BOOL_AND(sütun)`	Tümü true mi?	`SELECT BOOL_AND(aktif) FROM urunler`
`BOOL_OR(sütun)`	Herhangi biri true mi?	`SELECT BOOL_OR(aktif) FROM urunler`
`STDDEV(sütun)`	Standart sapma	`SELECT STDDEV(fiyat) FROM urunler`
`VARIANCE(sütun)`	Varyans	`SELECT VARIANCE(fiyat) FROM urunler`

Gruplama Örnekleri

SELECT musteri_id,
       COUNT(*) AS siparis_sayisi,
       SUM(tutar) AS toplam,
       AVG(tutar) AS ortalama,
       MIN(tutar) AS en_dusuk,
       MAX(tutar) AS en_yuksek
FROM siparisler
GROUP BY musteri_id
HAVING SUM(tutar) > 10000
ORDER BY toplam DESC

Metin (String) Fonksiyonları

Fonksiyon	Açıklama	Örnek
`LOWER(s)`	Küçük harfe çevirir	`SELECT LOWER('MENZELeT')` → `'menzelet'`
`UPPER(s)`	Büyük harfe çevirir	`SELECT UPPER('menzelet')` → `'MENZELET'`
`LENGTH(s)`	Karakter sayısı	`SELECT LENGTH('merhaba')` → `7`
`CHAR_LENGTH(s)`	`LENGTH` ile aynı	`SELECT CHAR_LENGTH('abc')` → `3`
`BIT_LENGTH(s)`	Bit cinsinden uzunluk	`SELECT BIT_LENGTH('abc')` → `24`
`OCTET_LENGTH(s)`	Byte cinsinden uzunluk	`SELECT OCTET_LENGTH('abc')` → `3`
`SUBSTR(s, pos, len)`	Alt metin çıkarır (1-tabanlı)	`SELECT SUBSTR('menzelet', 1, 3)` → `'men'`
`LEFT(s, n)`	Soldan n karakter	`SELECT LEFT('menzelet', 3)` → `'men'`
`RIGHT(s, n)`	Sağdan n karakter	`SELECT RIGHT('menzelet', 3)` → `'let'`
`CONCAT(a, b, ...)`	Birleştirir	`SELECT CONCAT('men', 'ze', 'let')` → `'menzelet'`
`CONCAT_WS(sep, ...)`	Ayırıcı ile birleştirir	`SELECT CONCAT_WS('-', 'a', 'b', 'c')` → `'a-b-c'`
`REPLACE(s, old, new)`	Metin değiştirir	`SELECT REPLACE('abc', 'b', 'x')` → `'axc'`
`REVERSE(s)`	Ters çevirir	`SELECT REVERSE('abc')` → `'cba'`
`REPEAT(s, n)`	Tekrarlar	`SELECT REPEAT('ab', 3)` → `'ababab'`
`TRIM(s)`	Baş/son boşluk siler	`SELECT TRIM(' abc ')` → `'abc'`
`LTRIM(s)`	Soldan boşluk siler	`SELECT LTRIM(' abc')` → `'abc'`
`RTRIM(s)`	Sağdan boşluk siler	`SELECT RTRIM('abc ')` → `'abc'`
`LPAD(s, len, fill)`	Soldan doldurur	`SELECT LPAD('42', 5, '0')` → `'00042'`
`RPAD(s, len, fill)`	Sağdan doldurur	`SELECT RPAD('42', 5, '0')` → `'42000'`
`INITCAP(s)`	Her kelimenin baş harfi büyük	`SELECT INITCAP('hello world')` → `'Hello World'`
`ASCII(s)`	İlk karakterin ASCII kodu	`SELECT ASCII('A')` → `65`
`CHR(n)`	ASCII koddan karakter	`SELECT CHR(65)` → `'A'`
`STARTS_WITH(s, prefix)`	Ön ek kontrolü	`SELECT STARTS_WITH('abc', 'ab')` → `true`
`ENDS_WITH(s, suffix)`	Son ek kontrolü	`SELECT ENDS_WITH('abc', 'bc')` → `true`
`CONTAINS(s, sub)`	İçerik kontrolü	`SELECT CONTAINS('abc', 'bc')` → `true`
`STRPOS(s, sub)`	Alt metin pozisyonu	`SELECT STRPOS('abcdef', 'cd')` → `3`
`SPLIT_PART(s, d, n)`	Ayırıcıyla böl, n. parça	`SELECT SPLIT_PART('a-b-c', '-', 2)` → `'b'`
`TRANSLATE(s, from, to)`	Karakter çevirisi	`SELECT TRANSLATE('abc', 'abc', 'xyz')` → `'xyz'`
`TO_HEX(n)`	Sayıyı hex metin yapar	`SELECT TO_HEX(255)` → `'ff'`
`LEVENSHTEIN(a, b)`	Düzenleme mesafesi	`SELECT LEVENSHTEIN('abc', 'axc')` → `1`
`uuid()`	Rastgele UUID v4 üretir	`SELECT uuid()` → `'c4a1...'`
`OVERLAY(s, r, pos, len)`	Metin üzerine yazar	`SELECT OVERLAY('abcdef' PLACING 'XX' FROM 3 FOR 2)`

Matematik Fonksiyonları

Fonksiyon	Açıklama	Örnek
`ABS(x)`	Mutlak değer	`SELECT ABS(-5)` → `5`
`CEIL(x)`	Yukarı yuvarlama	`SELECT CEIL(3.2)` → `4`
`FLOOR(x)`	Aşağı yuvarlama	`SELECT FLOOR(3.8)` → `3`
`ROUND(x, d)`	Yuvarla	`SELECT ROUND(3.456, 2)` → `3.46`
`TRUNC(x, d)`	Kes	`SELECT TRUNC(3.456, 2)` → `3.45`
`SQRT(x)`	Karekök	`SELECT SQRT(16)` → `4`
`CBRT(x)`	Küpkök	`SELECT CBRT(27)` → `3`
`POW(x, y)`	Üs alma	`SELECT POW(2, 10)` → `1024`
`EXP(x)`	e^x	`SELECT EXP(1)` → `2.718...`
`LN(x)`	Doğal logaritma	`SELECT LN(2.718)` → `~1.0`
`LOG(base, x)`	Logaritma	`SELECT LOG(10, 100)` → `2`
`LOG10(x)`	10 tabanında log	`SELECT LOG10(1000)` → `3`
`LOG2(x)`	2 tabanında log	`SELECT LOG2(8)` → `3`
`PI()`	Pi sabiti	`SELECT PI()` → `3.14159...`
`RANDOM()`	0-1 arası rastgele	`SELECT RANDOM()`
`SIGN(x)`	İşaret (-1, 0, 1)	`SELECT SIGN(-5)` → `-1`
`FACTORIAL(n)`	Faktöriyel	`SELECT FACTORIAL(5)` → `120`
`GCD(a, b)`	En büyük ortak bölen	`SELECT GCD(12, 8)` → `4`
`LCM(a, b)`	En küçük ortak kat	`SELECT LCM(4, 6)` → `12`
`DEGREES(rad)`	Radyandan dereceye	`SELECT DEGREES(PI())` → `180`
`RADIANS(deg)`	Dereceden radyana	`SELECT RADIANS(180)` → `3.14...`
`SIN(x)`	Sinüs	`SELECT SIN(PI()/2)` → `1`
`COS(x)`	Kosinüs	`SELECT COS(0)` → `1`
`TAN(x)`	Tanjant	`SELECT TAN(PI()/4)` → `~1`
`ASIN(x)`	Ark sinüs	`SELECT ASIN(1)` → `1.5707...`
`ACOS(x)`	Ark kosinüs	`SELECT ACOS(1)` → `0`
`ATAN(x)`	Ark tanjant	`SELECT ATAN(1)` → `0.7853...`
`ATAN2(y, x)`	İki argümanlı ark tanjant	`SELECT ATAN2(1, 1)` → `0.7853...`
`ISNAN(x)`	NaN kontrolü	`SELECT ISNAN(0.0/0.0)`
`ISZERO(x)`	Sıfır kontrolü	`SELECT ISZERO(0)` → `true`
`NANVL(x, alt)`	NaN ise alternatif	`SELECT NANVL(val, 0.0)`

Koşullu Fonksiyonlar

Fonksiyon	Açıklama	Örnek
`COALESCE(a, b, ...)`	İlk NULL olmayan	`SELECT COALESCE(fiyat, 0.0)`
`NULLIF(a, b)`	Eşitse NULL	`SELECT NULLIF(fiyat, 0.0)`
`GREATEST(a, b, ...)`	En büyük değer	`SELECT GREATEST(3, 7, 1)` → `7`
`LEAST(a, b, ...)`	En küçük değer	`SELECT LEAST(3, 7, 1)` → `1`
`IFNULL(a, b)`	NULL ise b döner	`SELECT IFNULL(fiyat, 0.0)`
`NVL(a, b)`	`IFNULL` ile aynı	`SELECT NVL(fiyat, 0.0)`
`NVL2(a, b, c)`	a NULL değilse b, NULL ise c	`SELECT NVL2(fiyat, 'var', 'yok')`

Tarih / Saat Fonksiyonları

Fonksiyon	Açıklama	Örnek
`NOW()`	Geçerli UTC zaman damgası	`SELECT NOW()`
`CURRENT_DATE`	Bugünün tarihi	`SELECT CURRENT_DATE`
`CURRENT_TIME`	Şu anki saat	`SELECT CURRENT_TIME`
`CURRENT_TIMESTAMP`	`NOW()` ile aynı	`SELECT CURRENT_TIMESTAMP`
`TODAY()`	`CURRENT_DATE` ile aynı	`SELECT TODAY()`
`date_part(birim, tarih)`	Tarih bileşeni çıkarır	`SELECT date_part('year', NOW())`
`EXTRACT(birim FROM tarih)`	SQL standart bileşen çıkarma	`SELECT EXTRACT(MONTH FROM tarih)`
`date_trunc(birim, tarih)`	Tarihi keser	`SELECT date_trunc('month', NOW())`
`date_bin(interval, ts, origin)`	Zaman aralığına hizalar	`SELECT date_bin(INTERVAL '1 hour', ts, '2024-01-01')`
`to_timestamp(s)`	Metinden timestamp	`SELECT to_timestamp('2024-01-15 10:30:00')`
`to_date(s, fmt)`	Metinden tarih	`SELECT to_date('15/01/2024', '%d/%m/%Y')`
`to_char(ts, fmt)`	Tarihten metin	`SELECT to_char(NOW(), '%Y-%m-%d')`
`from_unixtime(epoch)`	Unix epoch’tan timestamp	`SELECT from_unixtime(1705315800)`
`to_unixtime(ts)`	Timestamp’tan epoch	`SELECT to_unixtime(NOW())`
`make_date(y, m, d)`	Bileşenlerden tarih	`SELECT make_date(2024, 1, 15)`
`make_time(h, m, s)`	Bileşenlerden saat	`SELECT make_time(10, 30, 0)`
Interval aritmetiği	Tarihe süre ekleme	`SELECT NOW() + INTERVAL '10 days'`

Tarih Bileşenleri (date_part / EXTRACT)

Kullanılabilir birimler: year, month, day, hour, minute, second, week, dow (haftanın günü), doy (yılın günü), quarter, epoch

SELECT date_part('year', siparis_tarihi) AS yil,
       date_part('month', siparis_tarihi) AS ay,
       COUNT(*) AS siparis_sayisi
FROM siparisler
GROUP BY yil, ay
ORDER BY yil, ay

Regex Fonksiyonları

Fonksiyon	Açıklama	Örnek
`REGEXP_LIKE(s, pattern)`	Kalıp eşleşmesi	`SELECT REGEXP_LIKE('abc123', '[0-9]+')` → `true`
`REGEXP_MATCH(s, pattern)`	Eşleşen grubu döner	`SELECT REGEXP_MATCH('abc123', '([0-9]+)')`
`REGEXP_REPLACE(s, p, r)`	Kalıpla değiştirir	`SELECT REGEXP_REPLACE('abc123', '[0-9]', 'X')`
`REGEXP_COUNT(s, pattern)`	Eşleşme sayısı	`SELECT REGEXP_COUNT('abcabc', 'abc')` → `2`

Hash Fonksiyonları

Fonksiyon	Açıklama	Örnek
`MD5(s)`	MD5 hash	`SELECT MD5('menzelet')`
`SHA224(s)`	SHA-224 hash	`SELECT SHA224('menzelet')`
`SHA256(s)`	SHA-256 hash	`SELECT SHA256('menzelet')`
`SHA384(s)`	SHA-384 hash	`SELECT SHA384('menzelet')`
`SHA512(s)`	SHA-512 hash	`SELECT SHA512('menzelet')`
`DIGEST(s, algo)`	Belirtilen algoritma	`SELECT DIGEST('abc', 'blake3')`

Kodlama Fonksiyonları

Fonksiyon	Açıklama	Örnek
`ENCODE(veri, format)`	Binary → metin	`SELECT ENCODE(blob_sutun, 'base64')`
`DECODE(metin, format)`	Metin → binary	`SELECT DECODE('AQID', 'base64')`

Desteklenen formatlar: base64, hex

Window (Pencere) Fonksiyonları

Window fonksiyonları OVER (...) ifadesiyle kullanılır.

Fonksiyon	Açıklama
`ROW_NUMBER()`	Satır numarası (1’den başlar)
`RANK()`	Sıralama (eşitlerde aynı numara, sonraki atlar)
`DENSE_RANK()`	Sıralama (eşitlerde aynı numara, sonraki atlamaz)
`NTILE(n)`	n gruba eşit böler
`LAG(sütun, n)`	n satır önceki değer
`LEAD(sütun, n)`	n satır sonraki değer
`FIRST_VALUE(sütun)`	Penceredeki ilk değer
`LAST_VALUE(sütun)`	Penceredeki son değer
`NTH_VALUE(sütun, n)`	Penceredeki n. değer
`CUME_DIST()`	Kümülatif dağılım
`PERCENT_RANK()`	Yüzdelik sıralama

Window Örnekleri

-- Satır numarası
SELECT ROW_NUMBER() OVER (ORDER BY fiyat DESC) AS sira,
       urun_adi, fiyat
FROM urunler

-- Bölüm bazlı sıralama
SELECT kategori, urun_adi, fiyat,
       RANK() OVER (PARTITION BY kategori ORDER BY fiyat DESC) AS sira
FROM urunler

-- Bir önceki değerle karşılaştırma
SELECT tarih, tutar,
       LAG(tutar, 1) OVER (ORDER BY tarih) AS onceki_tutar,
       tutar - LAG(tutar, 1) OVER (ORDER BY tarih) AS fark
FROM gunluk_satis

-- Kümülatif toplam
SELECT tarih, tutar,
       SUM(tutar) OVER (ORDER BY tarih) AS kumulatif_toplam
FROM gunluk_satis

-- LAST_VALUE (pencere çerçevesi gerekir)
SELECT urun_adi,
       LAST_VALUE(urun_adi) OVER (
           ORDER BY fiyat
           ROWS BETWEEN UNBOUNDED PRECEDING AND UNBOUNDED FOLLOWING
       ) AS en_pahali
FROM urunler

Özel Fonksiyon: collate()

MenzeletDB’ye özgü, locale-duyarlı sıralama fonksiyonu:

-- Türkçe alfabetik sıralama
SELECT isim FROM musteriler ORDER BY collate(isim)

Detaylı kullanım için bkz: Veri İşlemleri — Dil Duyarlı Sıralama

Diğer Fonksiyonlar

Fonksiyon	Açıklama	Örnek
`VERSION()`	Sunucu sürümü	`SELECT VERSION()`

Keyboard shortcuts

MenzeletDB Book